ΒΕΛΟΝΑΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ

Σάββατο 18:30, 6 Οκτωβρίου 2001. Ο κυρ Παναγιώτης μας αφηγείται το ταξίδι της ζωής του.

Εγεννέθα σα 1919 ση Σεβαστούπολην τη Ρωσίας. Τον πατέρα μ’ έλεγαν Αμανάτιον και τη μάνα μ’ Μαρία. Τ’ αδέρφε μ’ έταν η Κερεκή ,ο Γοργόρτς ,η Ευθυμία, μερ εγεννέθαν σην Κιμισχανάν (Αργυρούπολη του Πόντου), ο Δημήτριος ,η Ευγενία κι εγώ μερ εγεννέθαμε σην Σεβαστούπολην.

Ο πατέρα μ’ έφυεν ασόν Πόντον , γιατί έσαν φτωχά τα χωρία ατούν και οι Τούρκ’ έκλεφταν ατοίντς.

Ας λέγω σε κι έναν ιστορίαν : Επειδή τα μέρη τουν έσαν φτωχά ,επαίναν κι αγόραζαν ασά πολιτείας ντ’ εθέλνανε. Επαίναν πέντε

δέκα μαζί με τα γαϊδούρε και τ’ άλογα . Επλήρωναν με χρυσά λίρας. Σην στράταν μίαν μερ εντόκαν Τουρκάντ’ τσέτες και θα εσώευαν ατοίτνς , έτον και ο ταΐ μ’ , ο Θόδωρον, τη μάνας ήμ’ ο αδερφόν. Ατός έτον παλληκαρόπον και είχεν τρία λίρας. Είδεν ντο θα ’ίνουντον κι αμάν εκούρτεσεν τα λίρας.Τ’ άλλτς εσώεψαν κι έφυαν. Αποφάσισαν να πάνε σην πολιτείαν ,θα επούλναν τ’ έναν τ’ άλογο και με τα παράδας ντο θα επαίρναν, θα εγόραζαν ντ’ εθέλναν.

Λένε τον ταΐ μ’:

Θόδωρε ,εσύ ’κι θα πουλείς;

 Όχι .

Και με ντο θ’ αγορά’εις;

Με τα λίρας.

Καλά ’κι επήραν ατά;

Εγώ εκούρτεσα ατά. Επήεν κι εξέγκεν ατά, έπλυσεν κι εποίκεν την δουλείαν ατ’.

Ατότε οι τρανοί είπαν έναν κούρταν μωρόν κι εσέγκεν εμάς αχούλ’.

Ας λέγω έναν κι άλλο μερ θυμούμαι ασήν μάνα μ’. Για τ’ ατόν μερ θα λέγω σε, εγνώρτσα τον σην Μακρυνίτσα Σερρών . Έτον με τ’ έναν χέρ’. Απές σο χωρίον ,σον Πόντον, κανάν ’κι εφογούντον. Οι Τούρκ’ εφογούνταν ατόν.

Μίαν εσέβαν σ’ έναν οσπίτ’ να σοεύνε κι έτυχεν να έν’ ατός εκεί. Εξέβεν οξουκά

Ντο θέλετε; Αγλήγορα φιοστέστε.

Κουντά ίναν και ρούζνε και οι τρεις μαζί αφκά. Εξέγκεν το πιστόλ’ σο χέρν’ατ’. Ατοίν αμάν εκλώσταν κι έφυγαν.

Επαντρεύτεν και αμόν ντο είδεν ότι τηδέν ’κι ’ίνεται, έφυεν σηφτέν σην Γιάλταν κι επεκεί ση Σεβαστούπολην. Εκεί εκάτσεν ως το 1919. Ένοιξεν έναν τρανόν μαγαζίν με τρόφιμα και έναν ηλεκτρικόν φουρνίν. Εγαζάνεψεν πολλά παράδας. Όταν έντον ο

 «μποσελβικισμός» και εκυνήγαναν τοι «μπουρζουάδες», είδεν ότι τα πράματα έσαν τσιατίνε. Είπεν τη μάνα μ’ ότι θα φεύ’ σην Ελλάδαν,γιατί θα χάτε κι ατός. Θα πλερών και θα γουταρεύ’ την κεντίν ατ’. Ατέ να κάθεται και γάλε-γάλε να πουλεί την περιουσίαν και να παίρ’ τα παιδία και να έρχουσαν σην Ελλάδαν. Αέτς πα έντον . ΄Εφυεν σα αρχάς τοι ’19. Σα 4-5 μήνας απάν έφυγαμ’ κι εμείς. Εμάς ’κι επείραξαν. Επαίναν κι έρχουσαν παπόρε. Απάν σο παπόρ η τρανέσα η πατσή μ’ ,η Κερεκή, ερωτεύτεν έναν Πόντιον κι επάρθανε. Ατοίν επήγαν σον Πολύμηλον Κοζάνης. Σηφτέν έρθαμε σο Λαύριον . Εκεί εκάτσαμε ολίγον . Επέκει έρθαμε σην Καλαμαριάν. Εκεί εσέγκαν εμάς σα αντίσκηνα. Ατά έσαν τοι κράτονος. Ολόερα έσαν συρματοπλέγματα και οξουκά ’κι έβγονες. Εκάτσαμε αρκετά. Έρθεν εύρεν εμάς κι ο πατέρα μ’, γιατί είχεν αλληλογραφίαν με την μάνα μ’. Έρχουνταν πρόσφυγες κι εράευαν τ’ εκεινετέρ’ς. Εδίναν εμάς καραμέλας και γλυκά. Νερόν ’κι εύρηκαμε εύκολα. Ο πατέρα μ’ εξέβεν εράεψεν για τόπον να κάθουμες. Εσέγκε μας σην αραπάν κι έρθαμε αδά σο Σέδες. Έρθεν αδά ,γιατί εύρεν

ασήν Ρωσίαν γνωστούς πρόσφυγες.Ο εποικισμός εποίκεν εμάς οσπίτ’ από ξύλα ,παράγκας . Επέκει είχαμε μαστόρτς. Ετοπλαύκουνταν και έχτιζαν τ’ οσπίτ’ ατούν.

Ολόερα έσαν τσιαμούρε και χέρσα χωράφε. Εκεκά μερ έν’ ατώρα ο Δήμον Θέρμης έτον έναν πέτρινον οσπίτ’, αμόν κάστρον και δεξιά

ζερβά χωμάτινα οσπίτε χαμηλά. Εκεί απές έσαν οι ντόπιοι μερ’ έσαν κολλήγοι τοι Τούρκονος πασά. Εδούλευαν για τ’ έναν κομμάτ’ ψωμίν. Κι άλλο αφκά μερέαν έσαν ένας μιναρές κι ένας αποθήκην. Αδά μερ έν΄ το Πολιτιστικό Κεντρον έτον το σχόλειο. Παράγκαν από σανίδε. Χωρισμένον σα τρία τάξια. Η Πρώτη και Δευτέρα τάξη μαζί ,η Τρίτη και Τετάρτη μαζί , η Πέμπτη και Έκτη μαζί. Επειδή ’κι είχαμε δεσκάλτς ,το πρωί επαίναν οι μισοί και τ’απόγευμαν οι άλλ’ μισοί. Τον έναν τον δέσκαλον έλεγαν Βοϊτσίδη, πρόσφυγας ασήν Βουλγαρίαν. Τον άλλον έλεγαν Χουτούρη, κι έτον Πόντιος. Ο Βοϊτσίδης έτον γέρος κι επαρετέθεν το 1929. Έρθεν ένας άλλος Κρητικός. Είχαμε κι είναν δεσκάλτσαν ασήν Καλαμαρίαν. Εγώ ετελείωσα το σχολείο το 1932 και επήρα απολυτήριον ασόν Χουτούρην . Τα βιβλία εγόραζαμ’ ατά. Οι δεσκάλ’ επληρούνταν ασό κράτος. Εμείς εδίναμε όταν εγράφκουμες πέντε δραχμάς. Ο πρώτον πρόσφυγας πρόεδρον τη χωρί έτον ο Κεσσόπουλος Κων/νος περίπου το 1924-25. Άλλοι πρόεδροι έσαν ο Καζαντζίδης Ευθύμιος , ο Πασπαλάς …. Εφημερίδας είχαμε το Φως και τη Μακεδονία. Όποτε επαίνεν κάποιος σο Σαλονίκ’ εφέρνεν αν είχεν παράδας.

Τηδέν κι έτανε . Ελονοσία και πείναν εθέριζαν τον κόσμον. Εντόκανε τρία πεγάδε αδά μερ έν’ το φράγμαν και με λούκε εφέρνανε το νερό σο χωρίον, σα τρία μέρη. Τ’ ένα έτον αδά σο Πολιτιστικό Κέντρον ,τ’ άλλο σο σπίτ’ τοι Κουγιάμη και τ’ άλλο σην πλατείαν. Σην αρχήν έτον με χάρχ ως την άκραν τη χωρί κι επεκεί με λούκε.

Οι ανθρώπ’ εσπέρναν και ’κι εθέριζαν. Εποίναν κοκία ,λαζούδε, βρώμην ,καπνά. Τα καπνά ένουσαν , αλλά κι έσαν καλά . Εγίνουνταν τρανά αμόν πρασόφυλλα . Όταν έρθεν ο Μεταξάς απαγόρεψεν ατά. Ο κόσμον εποίνεν κανάν μεροκάματον σην Αεροπορίαν ,σην Γεωργικήν Σχολήν και σην Αμερικάνικην Σχολήν. Όχι όμως σούχα.

Ο πατέρα μ’ απάν σα τρία μήνας επέθανε ασό κακόν ατ’.Έτον αλλιώς μαθεμένος . Η μάνα μ’ ασήν Ρωσίαν ’κι επόρεσεν να πουλεί τίποτα. Οι συγγενείς είπαν ατήν

« Μαρία τσιάπαν πουλείς ατά. Άφ’ς ατά. Θα ισάζ’ ο κόσμον, θα πουλούμ’ ατά και θα στείλουμ’ εσάς τα παράδας». Εφέκεν ατά και έρθαμε με την ψύν σο στόμαν και αν είδες εσύ τίποτα είδαμε κι εμείς. Επαίνεν ο πασιά μ’ , ο Δημήτρης ,σην αεροπορίαν, επαίρνε τα λόματα των αξιωματικών κι έπλυνεν ατά η μάνα μ’. Εμείς μικρά μωρά επαίναμε με τα τενεκεδόπα κι αναμείναμε, αν περισεύ’ φαϊν ασοί στρατιώτας ,να παίρουμε ολίγον. Είχαμε έναν κατσίκ’. Εγέννεσεν κι ένουσαν τέσσερα. Επαίνα ερίαζα ’τα. Σουμά σ’ εμέτερα επαίρνα και τοι γειτονίας κι επλήρωναν εμέν. Η πατσή μ’ η Θυμία επαίνεν σην Γεωργικήν Σχολήν σην τσιάπαν και επαίρνεν κανάν μεροκάματον. Χωράφε είχαμε προσωρινά Όποιος είχεν χαϊβάνε επαίνεν εξεχέρσωνεν κι εδούλευεν ατά. Το 1932 έντον η κρατική διανομή. Επήραμε ανάλογα με τα άτομα. Τρία άτομα επαίρναν 28 στρέμματα ,δηλαδή έναν κλήρον. Τα τέσσερα επαίρναν ένα κι έναν τέταρτον . Τα πέντε επαίρναν ενάμ’ς κλήρον. Έμνεσε πέντε άτομα κι επήραμε 42 στρέμματα. Το 1936 έμνε τσιοπάνος τοι χωρί. Επαίρνα 150 δραχμάς το κιφάλ’ τον χρόνον. Έσαν περίπου 600 χαϊβάνε .Επαίρναμε ατά δύο άτομα. Ετοπλάευαμε ατά σην άκραν τοι χωρί ,μερ έτον ο μύλον, σο ρέμαν σουμά μερ έτον αλών’. Ατώρα έν’ το πάρκον. Εφέρνεν ο κόσμον τα χαϊβάν’ ατ’. Άλλος δύο, άλλος τρία, ότι είχεν. Εκατήβεναμε σον βάλτον ως την βραδήν. Εκλώσκουμεσ’ και τα χαϊβάνε επαίνανε σ’ οσπίτ’ ετούν. Ανά δύο τρία μήνας εδίναν εμάς 20-30 δραχμάς.

Με τοι ντόπιους πάντα εντούναμε κι επαίρναμε. Ατοίν, επειδή εμείς έρθαμε τσιπλάχ’ και σα λίγα χρόνε απάν ένουμνες νοικοκύρηδες, έλεγαν :

«εσείς οι Πόντιοι ,οι Λαζοί ήρθατε, διώξατε τους Τούρκους και χάσαμε το ψωμί μας. Εσείς γινήκατε άνθρωποι κι εμείς δουλεύουμε σε εσάς». Χωράφε είχαν αλλά εδίναν ατά σ’ εμάς με το ενοίκιον. Έσαν μαθημέν’ σην φτώχειαν . Σο σχολείον πα με τα μωρά ’τουν ετάβηζαμε. Τα πράματα εσυνορθάγανε ασήν Κατοχήν κι επεκεί και ένουμνες χωρέτες.

Όταν είπαν το χωρίον Θέρμην, εθάρρναμε ότι εσέγκανα αέτς , α σήν θέρμην τοι ελονοσίας . Εγούζευαμε κι ετσάκωναμε τα ταμπέλας μερ είχαν γραμμένον τ’ όνομαν τοι χωρί. Πού να ήξεραμε ότι έτον παλαιόν Μακεδονικόν χωρίον;

Σο πρώτον το αντάρτικον έμνε σο ραχίν αντάρτης ,σον Χολομόντα και είχαμε αρχηγόν τον Άρην Τσιτουρίδην ασήν Δράμαν και τον Άγραν, ασό Σαλονίκ’. Έσαν και οι δύο μόνιμοι λοχίες του στρατού. Υπηρέτησα το 1945 σο πεδινόν πυροβολικόν σα Μέγαρα για έναν χρόνον .”

Ο κυρ Παναγιώτης παντρεύτηκε τη Στέλλα Μωυσίδου από το Πανόραμα και απόκτησαν τον Αμανάτιο(Τάκη) το 1951, που παντρεύτηκε την Κυριακούλα (Κική) Κυριαζίδου και απόκτησαν την Ιουλία και τον Παναγιώτη, τη Μαρία το 1953, που παντρεύτηκε τον Κων/νο Μπαλάση και απόκτησαν τον Οδυσσέα ,τον Παναγιώτη και το Γιάννη και το Γιάννη το 1959, που παντρεύτηκε την Αγγελική(Αγγέλα) Μπαΐρη και απόκτησαν τον Παναγιώτη και το Δημήτρη.