ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΥ ΕΥΜΟΡΦΙΛΗ

10 του Μάη 2001 και ώρα 7 μμ. Και πάλι παρέα με το Χαράλαμπο Παναγιωτόπουλο πήγαμε στην αδελφή του πατέρα του , κα Ευμορφίλη Μωυσίδου, το γένος Παναγιωτοπούλου. Σ΄ ένα μικρό, αλλά ζεστό σπιτάκι, κάπου εκεί στην οδό Κωνσταντινίδη , στη συνοικία Αγία Τριάδα Θες/νίκης, η γιαγιά Ευμορφίλη Μωyσίδου ,ξαπλωμένη στο κρεβάτι, ανήμπορη από τα χρόνια που κουβαλά στην πλάτη της, χωρίς όμως ο χρόνος να έχει σβήσει το γλυκό χαμόγελο από τα χείλη της ,μας υποδέχεται μ’ ένα μεγάλο και ζεστό «καλώς έρθετεν».

« Εγεννέθα σο Σοχούμ’ τη Ρωσίας σα 4 του Οκτώβρη το 1909. Τον πατέρα μ’ έλεγαν Χαράλαμπον και την μάνα μ’ Ελπίδα , ασή Μιχαηλογλάντας. Ο πατέρα μ’ έτον ασό Παζάρτσιοϊ του Πόντου. Έτον ορφανός. Ο είνας ο αδελφό μ’ ,ο Χρήστον, εγεννέθεν το 1889 , η Μαρία κι θυμούμαι κι ο Γιώργον το 1899. Ο Χρήστον κι η Μαρία εγεννέθαν σον Πόντον.

Τον πατέρα μ’ ο μπέης πολλά εγάπανεν. Εβάλνεν τα χορόντας σην σειράν. Τη μπέη η θυγατέρα « εξέβεν» εμπροστά τ’. Έρθεν κι επίασεν σο χέριν ατ’. Παντρεμένος με δύο μωρά ο πατέρα μ’. Είπεν ατέν «έχω δύο μωρά κι εσύ είσαι Τουρκάλα κι εγώ πα Έλλενας. Εσέν ’κι πορώ να παίρω . Αξάν να μην εβγόντς εμπροστά μ’.» Επεκεί μίαν κι άλλο εξέβεν εμπροστά τ’. Αμάν ατός είπεν «αούτε ’α προδόν εμέν και θα σκοτώνεν ’με». Εκλώστεν είπεν την μάνα μ’ «εγώ θα φεύω. Θα πάω ση Ρουσίαν ,θα τερώ πως έν’ και θα πέρωσε. Αδά ’κι πορώ να κάθομαι». Επήεν ση Ρουσίαν».

Εποίκεν συνεταιρικά μ’ έναν καπνά. Η καρή ατ’ επήεν τη νύχτα κι εσέβεν σο κρεβάτ’ τη πατέρας μ’. Εχάτεψεν ατήν. Είπεν ατέν « ο άντρας αδά έν’κι εσύ σ’ εμέν έρθες»; Ο πατέρα μ’ έτον και ψάλτης. Ενούντσεν ,ενούντσεν κι είπεν «ατέ θα ρούζ’ εμέν». Εσκώθεν το πρωί κι είπεν ατόν « δώς εμέ ντο θα δίσ’ με, θα φέρω την καρή μ’ ας .σην Τουρκίαν». Επαράγγηλεν την μάνα μ’ .Ατέ είχεν λύρας. Οι Μιχαλογλάντ έταν πλούσιοι. Γάλε-γάλε εσέβεν ο πατέρα μ’ σα «πρωτεία» επί Τσάρου. Έρθεν κι η μάνα μ’ σην Ρουσίαν. Επέκει γάλε-γάλε ετράνυνεν η δουλεία ατ’.

Είχαμε εγκλεσίαν ορθόδοξον κι ελληνικόν σχολείον. Ως την τρίτην τάξην εποίναμε μόνον Ελληνικά .Επέκει έμπαινεν και Ρώσος δέσκαλος. Αμόν ντ’ έρθαν οι κουμουνιστές εποίκαν ατόν νομοθέτην. Ατός ’κι ερέχτεν. Έφυεν ασό Σοχούμ’ κι επήεν σο Βατούμ’. Ο υπουργόν ’κι εθέλνεν να αφήνεν ατόν. Ο πατέρα μ’ είπεν ατόν «άμα ισάγουνταν τα πράγματα θα έρχουμες αξάν», γιατί θα ’ίνουντον αξάν επανάστασην. Εκάθουμνες σ’ έναν σχολείον 3-4 οικογένειας. Ετέρεσεν αντί για καλύτερα χειρότερα. Όταν έρθαν οι κομουνιστές, οι Αρμενάντ’ επίασαν τοι Τουρκάντς και τον τρανόν τον αδελφό μ’. Έρθεν ένας Τούρκος , Αλής έτον τ’ όνομαν ατ’, και εσέβεν σ’ εμέτερον το καπνομάγαζον κι εκλείδωσεν τα πόρτας. Έρθαν οι Αρμενάντ’ με τα όπλα και λένε την μάνα μ’ :

– «Εσύ Τούρκον φυλάτς».

– ’Κι ξέρω ντο λέτε. Ελάτε τερέστε.

Τερεί. Η μάνα μ’ αμάν εγνώρτσεν . «Αλή εσύ είσαι; Γιατί έρθες αδάκα και ’κι επήες σον Λάμπον;»

Ατοίν αμάν τα τουφέκε. Η μάνα μ’ εκούντεσεν ατοίν τ’ς. «Ατώρα χαπάρ’ εφτάω τον Λάμπον. Δεικνίζατς ατοίντς ντο έν’ ο κόσμος». Εξέβεν οξουκά. Εγώ πα εκεκά έμνε. Ο άνθρωπον εξύεν η χρά τ’, άμον το τάν , ασόν φόβον ατ’. Εκείνον την ώραν έρθεν είνας νάνος. «Τον Χρήστον με το νιζέτ επίασαν κι επαίρναν ατον κι επέναν». Αμάν η μάνα μ’ έστειλεν ατόν οπίσ’ για να ειδοποιίζ’ τον Λάμπον. Επήεν ο πατέρα μ’ κι εύρεν τον τσαούσ’ ,τον Αρμένον.Είπεν ατόν «με ντο δικαίωμαν έρθες σ’ εμόν τ’οσπίτ’ να εφτάς έλεγχον». Ατός εφογώθεν . Εξέγκαν αμάν τον αδελφό μ’ με το νιζέτ,το δίκανον. Επήεν ο πατέρα μ’, ντο τερεί; Τουρκς’ γομάτον η φυλακή.

–Ατώρα ντο ’ίνεται; Και να φάεις τιδέν πα ’κ’ έν’.

Επίασεν τον υπουργόν κι είπεν ατόν , « εμείς θα στείλουμ’ ατ’ς σην Τουρκίαν». Ατός πα είπεν ατόν « ότι θελτς ποίησον». Αμάν επήγαν Ρώσ’ να ερέζνε ατοίντς. Εφογώθεν πάνε οι Αρμενάντ’ και σύρνε και κρούν’ ατς. Τοι Τουρκάντς είπεν «να μην εβγόνε τε σο παράθυρον , γιατί από μακρά σύρνε κρούνε σας». Έβραζαν καρτόφε και παξιμάδε όσον για να μην αποθάνε. Ειδοποίησαν σην Τουρκίαν να στείλνε παπόρ. ’Κι έστειλαν. Οι Ρωμαίοι είχαν μηχανάς κι εσέγκαν ατοίντς απάν για να περάζνατς απέναντι. Ο Αλής είπεν τον πατέρα μ’.

-Λάμπον μη στέκ’ς αδά.’Κ’ έν’ καλόν .Εγώ πα θα τερώ πως θα πάει.

Ο πατέρα μ’ εδιέταξεν να μην σύρνε οι Ρώσ’ στρατιώτες, γιατί μπορεί σκοτώνε και τοι Ρωμαίοις , μερ έταν απάν σα μηχανάς. Όπως επήγαν ασό Ποτ ,μερ είχεν πάντα τρυκιμίαν , εκείνο το βράδον ξάει κι ελατάρτσεν. Εύραν αμερικάνικον παπόρ,εφόρτωσαν ατοίντς απάν κι εκλώσταν οπίσ’. Επέκει ο πατέρα μ’ έφυεν σο Βατούμ, αμόν ντο ταράγαν να εποίναν επανάστασην. Ανάμνεν 7 μήνας μήπως αλλάζ’ η κατάσταση. Αντί για καλύτερα χειρότερα. Σην αρχήν έτον ο Κερέσκην,επέκει ο Λένιν κι ύστερα ο Στάλιν. Μαζί μουν έτον ο Χατζηγιάννες,ο Λυπιρίδης ,ο Σοφιανίδης κ.ά. Επεκεί εχπάσταμε για την Ελλάδα. 18 ημέρας εκάτσαμε σην Κων/πολη και οι Τούρκ’ εκουβάλνανε ξυγάλτα ,ψωμία κι εφάζναν εμάς. Εκάθουμνες καρσί σην Αγια-Σοφιά. Ατά έντανε θαρρώ το 1918. Επέκει έρθαμε σην Ελλάδα ,σην Αρετσού. ¨Όταν εξέβαμε οι στρατιώτ’, οι Παλιελλαδίτες, Χριστούς, Παναΐας ’κι εφέκαν εμάς. Ο πατέρα μ’ θυμούμαι είπεν :

-Πού ερούξα εγώ;

Η μάνα μ’ είπεν:

-Λάμπο , ντο έν’ ατό;

Ο πατέρα μ’ ’κι ερέχτεν την Ελλάδαν. Μάιος καιρός έτον. Μαζί μουν είχαμε βαρέλε με οψάρε και τυρίν. Επήεν σην διοίκησην για να βγάλ’ ατά κι είπαν ατόν θα πληρώντσ’ φόρον.

– Εγώ ’κι έγκα ατά για να πληρώνω φόρον . Έγκα ατά για να μοιράζ’ ατά σον λαόν.

Αέτς πα εποίκεν. Πολλοί επέθαναν ασήν ελονοσίαν.

Σηφτέν τα παράγκας έταν εύκαιρα. Επεκεί εγομώθαν. Εποίκαν εμάς «καραντίναν». Ο πατέρα μ’ επήρεν άδειαν κι εξέβεν σο Σαλονίκ’.

Το κράτος εδίνεν εμάς συσσίτιον ,αλλά εμείς ’κι έτρωγαμ’ απ’ ατά ,γιατί είχαμε τ’ εμέτερα παράδας. Εκάτσαμε 7 μήνας σα παράγκας. Απές σα παράγκας εκάθουμνες 6 οικογένειας κι εχώριζαμε τ’ έναν τ’ άλλο με σεντόνε.

Επεκεί «εφάσαμε λίρας» τ’ υπαλλήτς κι έρθαμε σην Θέρμην, το 1919. Τον αδελφό μ’ τον Χρήστον επήραν σην παθητικήν αεράμυναν και τον Γιώρικαν σο στρατόν. Εσέγκαν εμάς σ’ έναν τούρκικον οσπίτ’,παλαιόν. Ατό εδέκεν εμάς το κράτος μαζί και 28 στρέμματα. Τ’ άδέρφε μ’ εθέριζαν κι εμείς με την μάνα μ’ εμάζευαμ’ στάχε. Εφύτεψαμε καπνά και με την αδελφή μ’ ,την Μαργαρίταν, μερ εγεννέθεν σην Ρουσίαν, επέναμε ετσακέλιζαμ’ κι ο πατέρα μ’ έλεεν «όταν η τσιόπε έν’ εύκαιρον , δουλεύνε τα τσιάπας κι όταν η τσιόπε έν’ γομάτον κανείται η δουλεία μερ εδούλεψετε». Έσκωνα κι εσύρνα την τσιάπαν. Τ’ οσπίτε τη Θέρμης έσαν από κερπίτσε.

Επήγα σο σχολείον ασό Σεπτέμβρην ως σα Χριστούγεννα . Επεκεί εκηρύχτεν ο πόλεμον τη Μικρά Ασίας. Το 1921 επέθανεν ο πατέρα μ’. Έζησεν έναν χρόνον κι έναν μήναν. Θα έφευάμε σην Αμερικήν. Ο πατέρα μ’ εγνωρίεν με τον Δ/ντήν τη αμερικανικής σχολής κι εδέκεν ατόν το σαμαβάρ’, μερ επαίρνεν 24 ποτήρε τσάι. Εμείς ντο εποίναμα; Τίναν θα εποτίζαμε; Εδέκεν ατόν κι έναν περσικόν χαλίν. Ατός θα εστείλνεν εμάς σην Αμερικήν. Αμά ο πατέρα μ’ επέθανεν.

Επαντρεύτα 16 χρονέσα. Ο άντρας μ’ έτον ασήν Θέρμην, αλλά έρθεν ασό Κοπάνκιοπλους τη Ρωσίας. Έφυγαμ ’ σα Κοκκινόγεια τη Δράμας. Εκάτσαμε ως σον πόλεμον το1940. Έρθαμε σο Σαλονίκ’, γιατί ο άντρας μ’ έτον καραγωγεύς. Είχεν τρανά αραπάδας κι εποίνεν μεταφοράς ασό τελωνείον. Σ’ αούτο την στράταν εκάθουμνες κι εγέρασα. Σηφτέν έλεγαν ατό «Μακεδονίας» κι ατώρα είπαν ατό «Γ.Κωνσταντινίδη».

-Θεία θα λες εμάς κανάν τραγωδίαν; ήταν η δική μου ερώτηση. Πριν προλάβω να ρωτήσω άρχισε η χειμαρρώδης απαγγελία.

«Ση Τραπεζούντας σον πασιάν είμαι εγκαλισμένος,

σ’ έναν έμορφον κόρτσοπον είμαι καλεσμένος.

Ψηλά έεις τα παράθυρα την νύχταν το φωτάζνε,

τ’ έμορφα τα κόρτσοπα τον ύπνον ’κ χορτάζνε.

Σεβτάν έχω, σεβτάν πουλώ και σεβταλής γυρίζω,

τον σεβταλήν τον άνθρωπον, μάνα μ’, εγώ λυπούμαι.

Εδεύεν σο κιφάλ’ μου,την νύχταν ’κι κοιμούμαι.

Κορίτσ’ αγγέλων έμορφη ,σον ήλον το κοιμάσαι,

Ο ήλον κάει το πρόσωπο σ’ κι αέρα την θωρρέα σ’»