ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗΣ ΜΙΧΑΗΛ

Κυριακή 21 Ιανουαρίου 2001 κι η συντροφιά μας αναστορεί τα παλαιά , γύρω από τη γλυκιά θαλπωρή του τζακιού. Πρωταγωνιστής ο Τριανταφυλλίδης Μιχαήλ του Ιωάννη και της Μαρίας και γύρω του η γυναίκα του ,ο γιος του ,η νύφη του και τα τρία εγγόνια του. Τον βρίσκω να παίζει τάβλι με το γιο του Παναγιώτη , περιπαίζοντάς του για την ατεχνία του . Τα χρόνια του πολλά και φανερά , στο χρώμα της κεφαλής του. Κάτω όμως από τα άσπρα φρύδια του φωλιάζουν δυο μάτια νεανικά ,σπινθηροβόλα. Τελειώνει την παρτίδα και γυρνώντας μου λέει:

«Ατώρα δέσκαλε , ρώτα , ας λέγω ’σε ντο θέλεις.

Εγεννέθα σα 15 τα’ Απρίλ’, σα 1912. Τον πατέρα μ’ έλεγαν Γιάννε και τη μάνα μ’ Μαρία. . Τον καλοπάππο μ’ έλεγαν Γρηγόρη και την καλομάνα μ’ Χατούνα. Ο καλοπάππο μ’ έτον δεμερτζής ,δηλαδή σιδεράς. Εγεννέθα σο Τουιγούν τη Κάρς , σον Καύκασον. Έτον ορεινόν χωρίον κι οι ανθρώπ’ έταν γεωργοί και κτηνοτρόφοι. Έσπερναν κοκία , κριθάρ’ και τσαβδάρι. Πολλοί αγούρ’ επαίναν κι εδούλευαν σο Κάρς και ση Ρωσίαν. Άλλοι έσαν χτίστες κι άλλοι τσοπάν. Είχαμε και μεταλλεία ,αλλά ’κι εξέρω ντο εβγάλνανε.

Είχεν μαχαλάδας. Τ’ εμέτερον η μαχαλά έτον σουμά σο ποτάμ’. Ατό έτον τρανόν, γιατί είχεν και παρακλάδε . Εκεί απάν’ έταν χτισμένα και χαμελέτες. Είχαμεν έναν εγκλεσίαν κι έναν σχόλειον. Ο δέσκαλον κι ο ποπάς έσαν Έλληνες. Έμνεσε 10-15 παιδία σο σχόλειον .Ο δέσκαλον εποίνεν μάθημα και σα 4 τάξεις. Τα παιδία εμαθάναν Ρωμαίικα κι αριθμητικήν. Τα κορίτσε ’κι επαίναν σχόλειον. Όποιος έτον παραλής , επαίρνεν δέσκαλον σ’ οσπίτ κι εμάθιζεν ατά γράμματα. Τα κορίτσε έταν για τ’ οσπίτ’. Εκείνο το βαχούτ’ η γαρή «εγόραζεν» και τηδέν ’κι έλεεν .Εγώ ’κι επήγα σ’ ατό , γιατί έμνε μικρός. Τον δέσκαλον επλέρωνεν όλον το χωρίον μαζί.. Καρσί ασό χωρίον έτον το ρασίν ,Αϊ- Ηλίας κι εκεί απάν’ έτον το μοναστήρ’ τ’ Αϊ- Λία. Κάθαν χρόνον ’ίνουντον τρανόν πανοήρ’ με χορόντας και φαΐα. Εχόρευαν το τρομαχτόν, το τικ και τ’ ομαλόν. Ο πατέραμ’ έτον ο πρώτος χορευτής , τραγωδένος και πεχλιβάνος.

Όταν ’ίνουντον χαράν , έβγονεν ο ντελάλτς και εκάλνεν όλον το χωρίον . Η χαρά ερχίνωνεν τοι Σάββα την ημέραν κι ετελούντον το πρωί τη Δευτέρας. Το στεφάνωμαν ’ίνουντον την Κερεκή, το κιντίν. Οι χωρέτ’ εχάριζαν κι είνας ετσάιζεν , ντο εχάριζεν ο κάθα εις. Έπαιζεν η λύραν κι επαίναν σ’ οσπίτν ατ’ με χορόντας και τραγώδε. Εκόλιζαν παράδες σον λυριτζήν. Η νύφε εκράτνεν

« μασ» και ’κι καλάτσευεν κανείναν. Εκράτνεν το πεσκέρ και έπλυνε τα ποδάρε ατούν. Τα βράδε εμαζεύκουνταν σ’ οσπίτε κι εποίναν παρακάθε. Ετραγώδναν, εχόρευαν κι έλεγαν μεσελέδες. Οι γαρήδες ετσούρωναν το στόμα ’τουν.

Σο χωρίον είχαμεν λυριτζήν. Γιατρόν ’κι είχαμε. Όποιος ερρώστηνε επαίρναν κι επαίναν ατόν σο Καρς. Εποίναν διατρικά ασά βότανα. Το πολλά σούπας εδίναν ατοίντς.. Έτρωγαμε καρτώφε, λάχανα μερ εποίναμε ατά τουρσίν απές σα βαρελόπα.. Εμάειρευάμε χαβίτς, χουσίντε , γαλουσκία, πόρτς, βαρένικα , σουρβάδας με κορκότα, βραστάρε από ξερά κομμάτε ψωμίν βρασμένα με λάδ’, γουρουνί σάλας, καβουρμάδας μερ εβάλναμε ατά σα κουκούμε κι επεκεί απές σε μικρά κουίνε 1-2 μετρών βάθος, για να μην χαλάγουνταν.

Είχαμε έναν μαγαζίν. Πρόεδρον τη χωρί έτον τη πατέρα μ’ τ’ αδελφής ο άντρας. Ο πρόεδρον εφέρνεν χοντρικά ντε ’θέλναμε. Απ’ εκεί επαίναμε κι αγόραζαμ’.

Τ’ οσπίτε έσαν μονόροφα. Η σκεπή έτον από χώμαν. Άλειφταν ατέν με έναν υλικόν , για να μη χαλάεται ασήν βρεχήν. Είχαμε καλούς μαστόρους σο πελέκημαν τοι λιθαρί.

Το χωρίον έχτισαν ατό περίπου το 1736. Έφυγαν ασήν περιοχή τη Τραπεζούντας. Όσοι έσαν από πόλιν έχτισαν την πολιτείαν του Κάρς. Όσοι έσαν από χωρία επήγαν κι έχτισαν χωρία. Συνολικά έφυγαν 75000 ανθρώπ’ με τ’ αραπάδας κι έρθαν αδά μερ έτον Ρώσικον έδαφος. Χιόνε είχαμε πολλά , αμά το κλίμαν έτον καλόν. Τ’ εμέτερον το χωρίον είχεν 150 περίπου ψύα. Εκαλάτσευάμε μόνον ποντιακά , αλλά όχι τα σκυρά., όπως εκαλάτσευαν οι Κρωμνέτες κι οι άλλοι. Οι τρανοί ήξεραν και Τούρκικα. Εγώ ούτε έναν λέξην ’κι ήξερα. Ντο ’ίνουντον σον κόσμον εμαθάναμε γολάε. Είχαμε ανθρώπς , μερ έλεγαν εμάς, πως ο Κωνσταντίνος νικάει.. Μάλιστα ο πατέραμ’ εξέγκεν κι έναν τραγωδίαν για τον βασιλέαν.

Όταν έντον η επανάσταση των Μπολσεβίκων κι οι Αγγλο-Γάλλοι εδέκαν το Καρς σην Τουρκίαν, είδαμε τα «πράγματα» ’κι επαίναν καλά, κι έφυγαμ’ κι επήγαμ’ σουμά σο Κίεβον. Έφυγαμ’ γιατί ’κι θέλναμε τοι Τούρκς. Σο χωρίον είχαμε κι αντάρτας. Κάτ’ ν’ άκουγαν εκατήβαιναν κι εδίναν «μάθημαν» σοι Τούρκς. Το 1915 οι Αρμένιοι , όνταν έντον η σφαγή ασοί Τούρκς, έρθαν σ’ εμέτερα τα χωρία. . Έζησαν με τ’ εμάς. Ο μικρόν ο ταήμ’ επαντρεύτεν είναν έμορφον , κοκκινοπρόσωπον Αρμέντσα.. Ατότε έμαθα ολίγα Αρμένικα , αμά ενέσπαλα ατά.

Το χωρίον μερ επήγαμε σο Κίεβον , έλεγαν ατό Πλαστουνόβκα. Τρανόν χωρίον, με σιδηροδρομικόν σταθμόν. Είχεν 25000 ανθρώπς. Για να πας σην εγκλεσίαν επορπάτνες δύο ώρας. Εκεί επήγαμε ο καλοπάππομ’,ο πατέραμ’ ,οι ταήδες μ’ ,ο Πάντσιον, ο Συμεών, ο Γιώρικας, η θεία μ’ η τρανέσα- ενέσπαλα τ’ όνομάν ατς- και η μικρέσα η Θεοπίστη. Ασό Τουϊγούν μόνον ο πατέρα μ’ έτον παντρεμένος. Ση Ρωσίαν επαντρεύταν κι οι άλλ’. Ο πατέρα μ’ εκεί επήεν σ’ είναν πλούσιον, μερ είχεν ηλιοτριβείον. Εβγάλνεν λάδ’ ασά σύμησκας. Το θέρος είχεν και δύο πατόζας μερ αλώνιζαν τα κοκία . Εβάλναμε και καπνά. Έκοφτεν ατά σην χαβάν, ψιλά-ψιλά , επαίρνεν το καζάν κι εβάλνεν άψημον απ’ αφκά. Εγόμωνεν το στόμαν ατ’ με νερόν . Έσκωνεν το καπνό κι εφύσανεν ατόν . Εμνόστιζεν κι επούλνεν ατόν. Εποίνεν βότκαν ασά ξυνισμένα λαζούδε μερ έψηνεν. Επαίρνεν έναν τρανόν μπουκάλ’, εγόμωνε ατό κι επούλνενα ποτήρ’-ποτήρ’ α σ’ έναν σταθμόν σ’ άλλο. Έζηναμε πολλά καλά. Τον πατέρα μ’ εκεί , καλά καλά ’κι θυμούμαι ατόν ,γιατί έτον οχτώ χρόνε σο στρατόν , σον μέτωπον τη Πολωνίας.. Όταν εγεννέθεν ο αδερφό μ’ ο Κώστας, εδέκαν ατόν άδειαν κι έρθεν είδεν ατόν. Εκεί επαίναμε σε Ρώσικον σχόλειον. Το 1924 όταν επέθανε ο Λένιν , έκλαιγαν όλοι. Είχαμε δασκάλαν Ελληνίδα.. Εγώ εγέλανα . Έρθεν έσυρεν τ’ ωτί μ’.

– Νέπρε ντο γελάς; ο πατέρα σ’ επέθανεν κι εσύ γελάς;

– Ο πατέρα μ’ ση δουλείαν έν’.

– ’Κι εγνάεψες. Πατέρας έν’ ο Λένιν. Εγέλασα.

Σην Ελλάδα έρθαμε το 1925. Όταν το 1924 έρθεν ο αξιωματικόν κι επήρεν το κοκίν εμούν κι εφέκεν εμάς έξι τσουβάλε είπεν εμάς « ατά κανίνταν εσάς , κι αν ’κι κανίνταν θα δίγωμ’ εσάς κι άλλα». Εκεί απάν’ ο πατέρα μ’ λέει «η ζωή ’κι πάει καλά». Μέσω πρεσβείας έστειλεν ενενήντα χιλιάδες δραχμάς αδά.. Είχεν λύρας χρυσά απές σα σαπούνε . Όταν έρθαμε σο Κασναντάρ , για εμπαίνουμε σο «Τσιτσιέριν» , το τσιπ το τρανόν το εμπορικόν βαπόρ τη Ρωσίας, για να έρχουμες σον Πειραιάν, είνας γέρος Έλληνας λέει ατόν:

-Νέπρε , Γιάννε, γιαμ έεις λύρας; Οι Ρώσοι έχνε μηχάνημαν κι ευρήκνε ατά.

Εφογόθεν ο πατέρα μ’ κι εξέγκεν ατά. Επήεν εγόρασεν σαμαβάρε κι «διαβόλε». Έγκεν αδά πολλά κιβώτια κι εδέκεν ατά σο Κιλκίς. Τα παράδας ακομάν ’α παίρ ατά. Είχα κι έναν ζευγάρ’ περιστέρε. Όταν έρθαμε σην Κωνσταντινούπολην όλοι εσέβαμε σο «καραντάρ», δηλαδή καραντίναν. Επήγανε όλ’ σα λουτρά.. Έρθαν πέντε γιατροί κι εγώ είχα τα περιστέρε. Με κανέναν τρόπον ’κι επαίνα. Είπεν «Τσιντσιούκ»- άστον- κι εφέκαν εμέ. Τ’ άλλ’ την ημέραν εχπάσταμε κι έρθαμε σο Σαλονίκ’- σο λιμάν’- σουμά σο Λευκόν Πύργον.

Αδά έρθεν ο πατέρα μ’ , ο Συμεών κι ο Γιώρικας. Ο Πάντσιον επέμνεν εκεί για να εφτάει τ’ εμπόριον του καπνού. Ετοπλαεύταν οι συγγενείς για να τερούν για τ’ εκεινέτερον τ’ ανθρώπς. Τη μάνας ημ’ η αδερφή έρθεν το 1912. Είχαν έναν φουρνίν σην Λ. Στρατού. Εγνώρτσεν τον πατέρα μ’ κι εποίκεν ατόν κι εκάτσεν αδά.. Επήγαν εμάς σο γήπεδον μερ έχ’ ατώρα ο ΠΑΟΚ. Εκεί είχεν «τωλ». Εκάτσαμε έξ μήνας . Όταν έβγοναμε, οι ντόπιοι έλεαν: «Πόντιοι ,Πόντιοι βγαίνουν». Εθάρρναν ότι έτρωγαμε ανθρώπς.

Ο πατέρα μ’ ελάστεν όλα τα μέρη τη Δ. Θεσσαλονίκης. ’Κι ερέχτεν ατά , γιατί είχαν πολλά κουνούπε. Έρθεν απ’ αδά . Αδά πα έταν κουνούπε ,αλλά εντάμωσεν την δεξαμέντσα μ΄, τοι Κεσσόπουλου τη γαρήν.

– Νέπρε ,Γιάννε, μερ πας;

– Αραεύω ν’ αγοράζω έναν μέρος.

– Είνας Πόντιος έν ση φυλακήν , γιατί χρωστά σον «Επικοισμόν» 15000 δραχμάς.

Επήεν επλέρωσεν , εξέγκεν , εδέκεν ατόν άλλα τόσα κι αγόρασεν τα χωράφε τ’. Εκείνος επήεν σην Κατερίνην. Αγόρασεν αούτο το οικόπεδον κι εξήντα στρέμματα. Αδά σο οικόπεδον είχεν είναν παράγκαν με δύο δωμάτια. Σ’ ένα έμνεσε εμείς οι οχτώ και σ΄ άλλο ο Συμεών κι ο Γιώρικας, μερ είχαν απ΄έναν παιδίν. Ασ’ έναν χρονίαν επέκει έχτισεν ο πατέρα μ’ αδακά. Από πάν’ λιθάρε κι απ΄αφκά τούβλα. . Από κερπίτσε εποίκαμε το μαντρίν. Εγόρασεν τρία άλογα ,δύο αραπάδας κι επήνεν την γεωργίαν. Ενοίκιασεν έναν διώροφον ξενοδοχείον ,ση οδόν Ειρήνης, σο Σαλονίκ’. Απ’ αφκά είχεν έναν μαγαζίν.

Ασά αδέρφε, ο τρανόν επάντρεψεν μικρός, εποίκεν πολλά παιδία. Ο δεύτερον, ο Τριαντάφυλλον , έτον πολλά παρταπάης. Ση Ρωσίαν εχάσα είναν αδερφόν. Επήγαμε εκδρομήν με το σχόλειον σ’ ορμάν. Ατός επέμνεν τελευταίος. Όταν εξέβεν ασ’ ορμίν έτον είνας αξιωματικός καβάλαν σ’ άλογον. Εφογόθεν τ’ άλογον κι εδέκεν ατόν είναν λάχταν σο κιφάλ’. Επήρ’ ατόν με τ’ είναν Ρώσον κι έγκαμε ατόν . Επέθανε ασήν αιμορραγίαν. Έτον οχτώ χρονών.

Όταν έρθαμε, το χωρίον είχεν δύο μαχαλάδας από ντόπιους. Έναν αδά μερ έν’ το τζαμίν και τ’ άλλο μερ έν’ η εγκλεσία. Τ’ οσπίτε έσαν κολλητά , τ’ έναν σ’ άλλο απάν.. Αδά μερ είμεσε έτον τ’ εμέτερον η μαχαλά. Επέκει έρθαν και οι Έλληνες ασήν Βουλγαρίαν.

Τα στράτας τη χωρί έντανε ασή χωρέτες με προσωπικόν δουλείαν ασό 1930 έως το 1935. Εφοσίγουσνε σα τσιαμούρε. Έστρωναμε λιθάρε κι επέκει γούμε. Επέκει έντανε άσφαλτον. Τα στράτας εχάραξεν είνας Ρώσος κι εδέκεν το σχέδιον τη Σπάρτης. Όλα τα στράτας καταλήγνε σην πλατείαν. Ατό εξέρα γιατί υπηρέτησα σην Σπάρτην. Μάλιστα μίαν εποίναν τ’ έξυπνους Έλληνας. Τεμέκ εγώ ’κι έμνε Έλληνας . Όταν είπα τσε το Ελληνικό την ιστορίαν εκάτσαν κα’.

Μετά το 1931 έντον διανομή κλήρου. Επήραν τα χωράφε ’μουν κι εδέκαν εμάς 28 στρέματα το ζευγάρ’ κι από 7 στρέματα το κάθαν είναν παιδίν.

Αδά οι κάτοικοι έσαν πολλά οπίσ’ ασόν κόσμον. Όσα εγαζάνευαν έτρωγαν ατά και για τ’ άλλ’ την ημέραν ’κι ενούνιζαν. Επαίρναμε ατοίντς για τσιοπάντς και σο θέρος. Σηφτέν εδίναμε πλερωμήν με τα κοκία. Παράδας ’κι εδίναμε. Επεκεί επλέρωναμε με τα κιφάλε τα χαϊβάνε μερ είχεν ο κάθα εις. Ο τσιοπάνον ερίαζεν όλε τα χτήνε και τα κομέσια μαζί. Είχαμε τρανόν βάλτον σουμά σ’ αεροδρόμιον. Επούλναμε δέκα δραχμάς το γάλαν τοι χτηνή και δώδεκα δραχμάς τοι κομεσί . Έρχουντον ο γαλατάς κι εμάζευεν ατό. Επεκεί ανέλαβεν ο αδερφό μ’ ο Τριαντάφυλλον. Εμάζευεν όλον τη χωρί το γάλαν κι επαίρνεν έναν δραχμήν σο κιλόν.

Σιφτέν ατοίν επήραν κορίτσ’ απ’ εμάς. Σην αρχήν έλεγαν: «Τουρκεύω και δεν γραικεύω». Ακομάν κι ατώρα μερικοί λεγν’ ατό. Σο σχόλειον επέναμε όλ’ μαζί .Ατό έτον αδά μερ έν το πολιτιστικόν κέντρον ατώρα. Είχαμε είναν δέσκαλον ,Έλληναν, ασήν Βουλγαρίαν κι έναν Έλληναν ,Κουτούρη έλεγαν ατόν. Πολλά ζαντός έτον . Εντούνεν τα παιδία με ότι εύρηκεν σα χέρε τ’. Σ’ είναν εκδρομήν όταν εκλώσκουμνες είπεν «αλτ» . Ο διπλανόν ’κι εσταμάτσεν. Έρθεν με το δαβρίν. Είπεν «άνοιξε το χέρι σου». Εποίκεν να κρούνεν εμέν. Έσυρα το χέρι μ’ κι εντόκεν απάν’ ατ’. Εκυνήγησεν εμέν κι ακομάν τρέχω. Δεκατρία χρονών επήγα σην πρώτην τάξην , γιατί έρθαμε αργώς. Επεκεί επέρασα δύο τάξεις. Ετελείωσα με άριστα ,αλλά σην ορθογραφίαν ,«μηδέν σο πηλίκον». Έδωσα εξετάσεις σο γυμνάσιον κι επήγα ως σην τετάρτην. Ατότε η Θεσσαλονίκη είχεν τέσσερα γυμνάσια αρρένων , δύο θηλέων κι έναν λύκειον εξατάξιον μεικτόν. Επαίνα σο πρώτον γυμνάσιον μερ έν’ το μνήμαν τοι βασιλέα Γεωργίου, σην Αγίαν Τριάδα. Όταν έμνε Τρίτη τάξην , εποίκεν εμέν χειρονομίαν ο καθηγητής κι εγώ πα έκλωσα το χέριν ατ’. Εδώκαν εμέν δρόμον κι επήγα έδωσα εξετάσεις σο λύκειον . Επέρασα. Αλλά εκάλεσαν εμέν σον στρατόν κι επήγα . Ένουμνε λοχίας. Ο στρατηγόν έλεεν ν’ απομένω μόνιμος με τον βαθμό τη επιλοχία..

Είπα ατόν :

-Τι παίρνει ο επιλοχίας ; Επτακόσιες δραχμές. Εργάτης να πάω θα παίρνω χίλιες πεντακόσιες.

Ένουμνε επιστάτης σα Γιάννενα. Έχτιζαμ’ την στράταν με τσακωμένα λιθάρε. Εσύρναμε σύντριμμαν , από πάν’ ψυχρόν άσφαλτον κι επεκεί εσιδέρωνενα η μηχανή. Ατότε επαίρνα τρία χιλιάδες δραχμάς τον μήναν. Ατό την στράταν για τ’ Άρσακλί (Πανόραμα), εγώ εποίκα ’το , το 1937 μ’ εργολάβον τον Νακούκην .Επέκει ετάβηξα κι έφυγα, γιατί έρθεν λεει εμέ ο εργολάβον με τον επιστάτην του κράτους.

-Υπόγραψε εδώ.

-Αν δεν το διαβάσω δεν το υπογράφω.

Δεβάζω, ενενήντα πέντε φορτηγά αμμοχάλικον.

-Εγώ έκοψα εξήντα κουπόνια.. Εάν ο προϊστάμενος μου πει ,πως υπόγραψες για παραπάνω, θα πάω φυλακή.

Εσκώθα , έσκωσα κι έσυρ’ ατά όλε κι έρθα αδά. Εγόρασα ολίγα χωράφε κι ένουμνε γεωργός.. Είχα το κιφάλι μ’ ήσυχον. Σο σπαθί μ’ απάν μύγαν ’κι θέλω.

Σ’ Αλβανικόν , το 1940 , έμνε λοχίας κι επολέμησα έξι μήνας. Έφτασαμε σο ραχίν Τόμοριν . Μίαν επήγαμε με τον ταγματάρχην τον Κώνστα ,ασήν Χαλκιδικήν, κι ακούγαμε , πως επολέμανανε οι Πόντιοι πολεμιστές , ,ασό Κιλκίς ,αμόν ασλάνε. Έσαν όλ’ κουμουνιστές. Εκεί εσκοτώθεν κι ο αδερφό μ’ ο Θεόφιλον , άλλ’ δύο εντόπιοι κι είνας Θρακιώτης. Τ’ ονόματ’ ατούν είν’ γραμμένα σο μνημείον τη χωρί.

Ο πατέρα μ’ είχε τρία άλογα . Όταν έντον η επιστράτευση , είπεν τον ταγματάρχην:

-Τέσσερα παιδία επήρετ’ εμέν και τρία άλογα. Άφησ’ ’με τ’ έναν τ’ άλογον. Κι εφέκεν ατόν τ’ άλογον .

Έμνε σο Αρσακλί. Έκσα ατότε την ημερησίαν διαταγήν , ότι έσαν τέσσερα αδέρφε , ο είνας απαλλάσεται. Έρθα αμάν σην κοινότηταν , κι έγκαν οπίσ’ τον τρανόν τον αδερφό μ’, τον Κώσταν.

Τέρεν ντο έπαθα. Νύχτα-νύχτα επήγα , έκλεισα έναν κι ημσόν πορίδ’. Επεράναν δέκα –δεκαπέντε άνθρωποι κι ετσάιζαν εμέν:

-Ρε Μιχάλη, επιστράτευση κι εσύ ακομάν λαλείς;

-Ντο επιστράτευση;

-Πόλεμος έν.

-Παλαλοί είστουν. Και αξάν λαλώ και σπέρω. Έρτε άλλο κύμαν. Μιχάλη,λέγω, κάτ’ ’ίνεται. Έζεψα.. Εφέκα το σπορίδ’ άκλειστον. Έρθα σ’ οσπίτ’ . Γελώ. Εβγόν η μάνα μ’ και κλαίει.

-Ντο κλαίς , λέγω ατέν.

-Αδά πόλεμος ’ίνεται κι εσύ γελάς;

-Κι επειδή ; Πόλεμος για την Ελλάδαν έν! Θα πάω.

Εθάρρνα σο 50 σύνταγμαν θα πάω. Πάω εκεί. Λέγνε εμέν ’κι είσαι αδά.. Είσαι σο Ωραιόκαστρον. Επορπάτεσα κι επήγα. Ανάμνα πέντε ώρας.

-’Κι είσαι αδά. Για το Αρσακλίν είσαι.

Εχπάστα με την βρεχήν ,τη νύχταν . Έφτασα η ώρα δύο. Ένουμνε επιλοχίας. Με τα ποδάρε εχπάσταμε κι έφτασαμε σην Αλβανίαν. Με τ’ εμέν είχα και τον Γιώρικαν τον Τσιτλακίδην , ασό χωρίον. Μεταγωγικά ’κι είχαμε .Εψόφεσαν ασήν πείναν. ’Κι αφήναν εμάς να παίρουμε χορτάρ’ να μην γουζεύνε οι Αλβανοί. Έδεναμ’ ατά σο δέντρον κι ατά εροκάνιζαν το γλέπ’ τοι δεντρί. Το πρωί όλα έταν ψοφεμένα.

Με τα χιόνε επολέμαναμε. Εύρηκαμε ολόκληρα θυμώνε πολεμοφόδια. Πεσπελίμ οι Ιταλοί ’κι επολέμαναν. Όταν έφτασαμε σο Τόμοριν και σα Τρία Αυγά , ετέρεσαμε σειράς από κανόνε αναμένε εμάς.

Είχα είναν στρατιώτην ’17 κλάσην. Αδικίαν γιατί μόνο ασήν Θράκην επήραν ατό την κλάσην. Ενώ σην παλαιάν Ελλάδαν τελευταία έρθαν. Σο Τόμοριν έταν τρία φυλάκια . Τ’ έναν έτον σο τάγμαν , μερ απενεγκάσκουμνεσ’ και τ’ άλλα έσαν απές σ’ Ιταλούς σο μέτωπον. Έρθεν η σειρά τη ομάδας μ’, να αναπάεται. Εκείνον τη ώραν επήραν οι Ιταλοί είναν τουμπίν. Έτον είνας λοχίας ασήν Σπάρτην. Ο ταγματάρχης εκοκορεύτεν για τ’ ατόν. Ερχίνωσαν και βάλνε οι Ιταλοί με το πυροβολικόν. Ατός αμάν ερούξεν σα γόνατα , αμόν λαγοτσίκαρος. Είδα τον ταγματάρχην κι εγέλασα.

Όταν ερούξεν το «Αλβανικόν», εκλώσκουμνεσ’ μαζί με την διμοιρία μ’. Είχα είναν πιστόλ’, είναν καλόν χλαίνην κι είναν καινούρ’ ζευγάρ’ άρβυλα. Έρθαμε σα Μετέωρα. Εκεί εκοιμέθαμε είναν νύχταν. Επέκει έρθαμε σην Λάρισαν. Εγώ είχα 1500 δραχμάς ασήν πληρωμήν. Αμάν με τ’ έναν κι άλλο μερ είχα απ’ αδά , επήγαμε σ’ έναν κουρείον. Εξυρίγαμε ,εκουρεύταμε κι έσκωσαμε κι έσυραμε ότι έτον άχρηστον. Εκάτσαμε σ’ έναν μαγειρείον κι έφαγαμε. Εγόρασαμε έναν ψωμίν , ολίγον τυρόπον κι εχπάσταμε με τα ποδάρε. Το βράδυ έμνεσε σα Τέμπη. Εκοιμέθαμε. Λέγ’ ατόν « ατώρα α πάμε σην Κατερίνην». Το βράδυ έμνεσε εκεί. Είνας γαρή λεει ’μας ελάτε σ’ οσπίτι μ’ γιατί οι Γερμανοί τοπλαεύνε. Σ’ οσπίτ’ τ’ εκεινές απέσ’ έταν κανάν σαρανταριά στρατιώτες , ασήν παλαιά Ελλάδα.. Ερώτεσα την γαρήν πως α πάω σο Σαλονίκ’.

– Το πρωί σην παραλίαν έρτε είνας γοτζαμάνος με τ’ έναν καϊκι. Παίρ’ εκατό δραχμάς σ’ άτομον και παίρ’ και πάει ’σέ σον Λευκόν Πύργον. Αέτς έρθαμε σον Λευκόν Πύργον.

Αδά αξάν έρθεν είνας γαρή κι επήρεν εμάς σ’ οσπίτι τ’ εκεινές, επειδή ετοπλάευαν σο 50ο σύνταγμα..Τ’ εκεινές ο άντρας έτον Παλαιοελλαδίτης. Λέει ατέν «θα σε καταγγείλω γιατί έχεις σώσει καμμιά σαρανταριά άτομα» Ατέ ξάι ’κι ετσάλεψεν ατόν. Είπεν ν’ αφήνουμε τα ’λόματα και να βάλουμε κάτ’ παλαιά.. Επήρα έναν τσουβάλ’ κι εσέγκα απές τα ’λόματα τ’ εμά . Επήγαμε σο Γεντί Κουλέ. Απ’ εκεί σην Πυλαίαν. Εκεκά εύραμε τον διευθυντήν τ’ Αμερκάνικης Σχολής , το Λίτσα.. Είχ’ ατόν αρχηγόν σοι προσκόπους. Εσέγκεν εμάς απάν’ σο τζιπάκι κι έγκεν εμάς σο χωρίον.

Εγράφτα σον ΑΡΗ. Αλλά ο Βικελίδης εδέκεν εμέν είναν λάχταν κι έφυγα. Έρθα αδά κι οργάνωσα τον Θερμαϊκό το 1959 περίπου. Γενικοί γραμματείς έσαν δύο . Είνας ασήν Αθήναν κι είνας απ’ αδά. Τον Ιατρίδη είχ’ ατόν καθηγητήν σην γυμναστικήν. Επήρα είναν δικηγόρον κι είπα ατοίτνς ότι θέλω να οργανώνω είναν ποδοσφαιρικόν ομάδαν να καλούνα Θερμαϊκός. Αμάν εδέκεν με όλα τα χαρτία κι εποίκα τον Θερμαϊκόν. Το γήπεδον σηφτέν έτον αδά σην τούμπαν , επεκεί σην πλατείαν. Έτον σκληρόν και ’κι έντον καλόν. Λέγω ατότε τον πρόεδρον ότι είναι έντεκα στρέμματα κοινοτικά. Επήγα σον γενικόν και διέταξεν κι έντον το γήπεδον εκεκά μερ έν’ ατώρα.

Επαντρεύτα το 1952 .Επήρα την Παρθέναν Ξανθοπούλου. Εποίκαμε τον Γιάννεν το 1953 και τον Παναγιώτη το 1957. Ο πρώτον επαντρεύτεν την Σεβαστή Χουζανά κι έχ’ τον Μιχαήλ και τον Πολυχρόνη. Ο δεύτερον επαντρεύτεν την Αγάπην Ακριτίδου κι έχ’ τον Μιχαήλ, τον Ηρακλήν και τον Αλέξανδρον. Τα δύο νυφάδε πα Πόντιες.. »

Το ταξίδι στο παρελθόν ήταν πλούσιο και άλλο τόσο συγκινητικό